Ανατολική Μακεδονία – Θράκη

by prootos

Ο αμπελώνας του Παγγαίου (Καβάλα)

Η καλλιέργεια της αμπέλου στην ευρύτερη περιοχή του Παγγαίου χάνεται στα βάθη των αιώνων, ωστόσο η αρχαιολογική σκαπάνη έφερε στο φως χρήσιμα και σημαντικά στοιχεία που μπορούν να μας κάνουν να μιλήσουμε με ασφάλεια για χιλιάδες χρόνια αμπελοοινικής παράδοσης.

Οι αναφορές σε αρχαία κείμενα για τη λατρεία του θεού Διονύσου στο Παγγαίο Όρος είναι πάρα πολλές και θεωρείται μεγάλο κέντρο της διονυσιακής λατρείας. Εκεί σύμφωνα με τα μυθολογία ανατράφηκε ο θεός Διόνυσος και με κρασί της περιοχής μέθυσε τα σαρκοβόρα άλογα του βασιλιά Λυκούργου.

Στην κορυφή του όρους και σε υψόμετρο 1.956 μέτρων υπήρχε ιερό αλλά και μαντείο του Διονύσου. Εκεί υπήρχε μια μάντισσα της οποίας τους χρησμούς μετέφεραν στους πιστούς οι ιερείς που προέρχονταν από το πολεμικό φύλο των μαχαιροφόρων Βησσών της Ροδόπης.

Ήταν λοιπόν κάτι περισσότερο από βέβαιο πως οι αρχαιολογικές έρευνες θα έφερναν στην επιφάνεια σημαντικά ευρήματα για την καλλιέργεια της αμπέλου. Αυτό συνέβη στον λόφο Ντίκιλι Τας, όπου στον ομώνυμο προϊστορικό οικισμό (6η – 3η χιλιετία) οι αρχαιολόγοι εντόπισαν 2.460 καμένους σπόρους σταφυλιών και 300 φλοίδες από σταφύλι, εύρημα που αποτελεί την αρχαιότερη – ως σήμερα – ένδειξη πατημένων σταφυλιών, πιθανότατα για οινοποίηση.

Είναι χαρακτηριστική η αναφορά της αρχαιολόγου δρος Τζένης Βελένη στην εφημερίδα «Το Βήμα» (19.6.2011): «Στις ανασκαφές έχω βρει και εγώ αρχαίες τάφρους καλλιέργειας αμπέλου (ένας από τους τρεις τρόπους φύτευσης: συνολική εκσκαφή του αγρού με τάφρους και με οπές)».

Στην περιοχή εντοπίζεται και η αρχαία πόλη της Οισύμης (αργότερα Ανακτορόπολη) αποικία τη Θάσου. Σύμφωνα με την ιστορική έρευνα η οικονομία της πόλης ήταν βασισμένη στη γεωργική παραγωγή και πολύ περισσότερο στην αμπελοκαλλιέργεια. Η περιοχή γύρω από την Οισύμη ήταν γνωστότερη με το όνομα Βιβλία και ήταν φημισμένη για τον «Βίβλινον οίνο». Οι εμπορικές της σχέσεις με νησιά των Κυκλάδων καταγράφονται και σε ένα από τα μεγάλα ετυμολογικά λεξικά (Εκδόσεις Λειψίας), καθώς το σχετικό λήμμα αναφέρει: Βίβλινος οίνος  οίον Ύδωρ δε πίνει, τον δε βίβλινον στυγεί: – από Βιβλίνης ούτω καλουμένης Θρακίας αμπέλου. Ήτις δια το εύθαλος είναι, εν Ελλάδι μετετέθη και εν Σικελία, υπό Πόλλιδος του Σικυωνίου τυράννου ένθεν αυτήν τινές και πόλλιον καλούσιν. Επίχαρμος δε, από Βιβλίνων ορών της Θράκης, ένθεν φύεται, λελέχθαι αυτήν οίεται. Σίμος δε εν τη έκτη της Ιλιάδος, εν Νάξω Φησί ποταμόν Βιβλίνην αφ’ ού καλούσιν οίνον βίβλινον, δια τα πεφυκυίας αμπέλους. Δια δε του μ γράφουσι τον ποταμόν, Βιμβλίνην και τον Νάξιον οίνον δια του μ, Βίμβλινον έστιν ούν ο Βίβλινος οίνος είδος οίνου, και γένος αμπέλου εν Θράκη και ο παλαιός οίνος»

Η οικονομία της Οισύμης στηριζόταν στη γεωργική παραγωγή, η αμπελοκαλλιέργεια φαίνεται ότι καταλάμβανε ιδιαίτερη θέση στον χώρο της Νέας Περάμου ήδη από την αρχαιότητα, καθώς η γύρω από την Οισύμη περιοχή, η οποία ονομαζόταν Βιβλία, φημιζόταν για το κρασί της, τον βίβλινον οίνον. Η Οισύμη διατηρούσε επίσης σημαντικές εμπορικές σχέσεις με τις πόλεις των Κυκλάδων και του ανατολικού Αιγαίου.

Στη σύγχρονη εποχή η μακραίωνη παράδοση συνεχίζεται με τον αμπελώνα της Καβάλας να γεμίζει από διεθνείς αλλά και γηγενείς ποικιλίες, που μετουσιώνονται στα έμπειρα χέρια των οινοποιών σε μοναδικά κρασιά υψηλής ποιότητας.

Σχεδόν το σύνολο του αμπελώνα της Καβάλας εντοπίζεται νοτιοδυτικά του Παγγαίου στην Πιέρια Κοιλάδα σε περιοχές όπως η Φωλιά Ελευθερών, το Μυρτόφυτο, η Καριανή αλλά και ψηλότερα ο Πλατανότοπος Πιερέων στους πρόποδες του Παγγαίου. Τα υψόμετρα φύτευσης των αμπελώνων κυμαίνονται από τα 50 έως και τα 500 μέτρα.

Η Πιέρια κοιλάδα συναντά στο νοτιοανατολικό μέρος της το όρος Σύμβολο και φτάνει έχρι την παράλια ζώνη του νομού, αλλά τις εκβολές του ποταμού Στρυμόνα.  Οι πλαγιές είναι επαρκώς προστατευμένες από τους ορεινούς όγκους που βρίσκονται γύρω τους, ενώ το έδαφος κάνει ακόμα πιο εύφορο το νερό του ποταμού Μαρμαρά.

Ο ορεινός όγκος του Παγγαίου προσφέρει προστασία από τους βόρειους ανέμους και ως εκ τούτου ήπιους χειμώνες, ενώ ο αέρας του Αιγαίου και του Στρυμονικού κόλπου φροντίζουν για δροσερά καλοκαίρια χωρίς υγρασία.

Πέραν των ιδιόκτητων αμπελώνων που διαθέτουν τα οινοποιεία της περιοχής, υπάρχουν και πάρα πολλοί συνεργαζόμενοι αμπελοκαλλιεργητές, οι οποίοι με τη βοήθεια και την προσοχή των εξειδικευμένων συνεργατών από τα οινοποιεία καταφέρνουν να φτάσουν στο μέγιστο της ποιότητας.

Αναζητώντας πληροφορίες σχετικά με τις καλλιεργούμενες ποικιλίες του αμπελώνα της περιοχής εντοπίσαμε τις παρακάτω:  Ασύρτικο, Merlot, Sauvignon Blanc, Κολομβικό (σε διαδικασία ταυτοποίησης – οινοποιείο Τσικρικώνη), Μαλβαζία (Τσικρικώνης), Μαλαγουζιά, Μοσχάτο Σάμου, Cabernet Sauvignon, Ροζακί Καβάλας (Τσικρικώνης), Syrah, Chardonnay, Αγιωργίτικο (σε blend Πλαγίως Ερυθρός Βιβλία Χώρα), Μοσχόμαυρο, Λημνιό, (Κτήμα Πρωτόπαππα), Ξινόμαυρο (Κτήμα Πρωτόπαππα), Τζωρτζίνα (Κτήμα Πρωτόπαππα), Gewurtsraminer, Μοσχάτο Αλεξανδρείας, Grenache Rouge (Λαλίκος), Viognier (Λαλίκος).

Ο αμπελώνας του Έβρου

Η κατασκευή της σιδηροδρομικής γραμμής του Orient Express εκεί γύρω στο 1870 αναζωπυρώνει ως φαίνεται το ενδιαφέρον των Εβριτών για την αμπελοκαλλιέργεια καθώς οι Γάλλοι μηχανικοί που φτάνουν στην περιοχή αναζητούν το καλό κρασί στο οποίο έχουν συνηθίσει από τη γενέτειρά τους.

Έτσι οι κάτοικοι της περιοχής φυτεύουν τους πρώτους γραμμικούς αμπελώνες και επιλέγουν όπως ήταν φυσικό – λόγω των πελατών τους – γαλλικές ποικιλίες.

Ο Οθωμανός περιηγητής και ιστορικός, Εβλιγιά Τσελεμπή, περνά σε μια από τις περιηγήσεις τους από την περιοχή και καταγράφει μάλιστα την περιοχή «Τούμπες Αμπελώνων Δικαίου» (κοντά στο τριεθνές Ελλάδας – Τουρκίας – Βουλγαρίας) ως τόπο αμπελοκαλλιέργειας.

Ωστόσο ο Α’ Παγκόσμιος Πόλεμος μαζί με τα υπόλοιπα καταστροφικά του αποτελέσματα, φέρνει και την προσωρινή εγκατάλειψη της αμπελοκαλλιέργειας στην περιοχή.

Σημαντικό ρόλο στην ανάπτυξη της αμπελοκαλλιέργειας στην περιοχή και την εισροής νέων ποικιλιών έπαιξαν και οι πρόσφυγες από την Ανατολική Ρωμυλία καθώς όπως καταγράφεται έφεραν μαζί τους το ξινό μαυρούδι και το παμίδι.

Τα περισσότερα αμπέλια εντοπίζονται σήμερα στις δημοτικές κοινότητες Σουφλίου, Τριγώνου, Αλεξανδρούπολης και Μεταξάδων.

Το κλίμα του Έβρου είναι ηπειρωτικό με ετήσιο θερμομετρικό εύρος πάνω από 20 βαθμούς Κελσίου. Χαρακτηριστικό του γνώρισμα είναι οι δριμείς χειμώνες και τα θερμά καλοκαίρια. Το χιόνι είναι συνηθισμένο και το έδαφος παραμένει για αρκετό καιρό σκεπασμένο με αυτό. Έντονο και σύνηθες φαινόμενο τη χειμερινή περίοδο είναι και ο παγετός.

Τα ύψη βροχής – εκτός από τον μήνα Δεκέμβριο – είναι μικρά και ελαττώνονται όσο πλησιάζει κανείς από τις παράκτιες περιοχές προς το εσωτερικό.

Οι ποικιλίες που καλλιεργούνται στον Έβρο είναι το Ασύρτικο, η Μαλαγουζιά, ο Ροδίτης, το Sauvignon Blanc, το Ξινό Μαυρούδι, η Λημνιώνα, το Μαυρούδι ή Μαυρούδι Θράκης, το Παμίδι, το Μοσχάτο Αμβούργου, το Λημνιό, το Ζουμιάτικο, το Μοσχάτο Αλεξανδρείας, το Μοσχάτο Σάμου, και οι διεθνείς, Sauvignon Blanc, Cabernet Sauvignon, Syrah, Merlot, Cabernet Franc, Carignan, Grenache Rouge, Chardonnay και Cinsault. Σε ένα και μόνο οινοποιείο της περιοχής εντοπίσαμε να καλλιεργείται η ποικιλία Grimson.

Ο αμπελώνας της Ξάνθης

Η Ξάνθη είναι από τις περιοχές που ο αμπελώνας επλήγη σχεδόν ολοκληρωτικά από την φυλλοξήρα της δεκαετίας του ’50 κάτι που όπως είναι φυσικό δημιούργησε μια μεγάλη ανάσχεση στην ανάπτυξη της αμπελοκαλλιέργειας στην περιοχή.

Κυρίαρχος στην περιοχή είναι ο Αμπελώνας των Αβδήρων, της πατρίδας του Δημόκριτου και του Πρωταγόρα. Σύμφωνα με τη μυθολογία την πόλη ίδρυσε ο Ηρακλής προς τιμήν του Άβδηρου που είχαν κατασπαράξει τα σαρκοβόρα άλογα του Διομήδη.

Το κλίμα του νομού είναι ήπιο σχετικά στη νότια παράκτια λουρίδα και τραχύ στο βορειότερο ορεινό τμήμα, ενώ το έδαφος κατά κύριο λόγο αμμώδες.

Οι ποικιλίες που καλλιεργούνται είναι οι εξής: Ασύρτικο, Μαλαγουζιά, Μοσχάτο, Μαυρούδι, Cabernet Sauvignon, Merlot, Παμίδι, Chardoannay, Syrah, Λημνιό, Μαυρούδι, Sauvignon Blanc.

Ο αμπελώνας της Ροδόπης

Θα μπορούσαμε να πούμε πως πρόκειται για την περιοχή με τον αρχαιότερο καταγεγραμμένο οίνο της ιστορίας, που δεν είναι άλλος από το κρασί της πόλης Ίσμαρος, μιας θρακικής πόλης που αναφέρει ο Όμηρος στην Οδύσσεια.

Το κρασί αυτής της πόλης είναι που μέθυσε τον κύκλωμα Πολύφημο και ήταν δώρο του ιερέα του Απόλλωνα, Μάρωνα, προς τον Οδυσσέα, ο οποίος ωστόσο είχε κατακτήσει την πόλη των Κικόνων (αρχαίο θρακικό φύλο) πληρώνοντας ωστόσο βαρύ φόρο αίματος από την ανακατάληψη της πόλης.

Το μεγαλύτερο μέρος του αμπελώνα της Ροδόπης εντοπίζεται στην περιοχή της Μαρώνειας. Στον αρχαιολογικό χώρο της περιοχής μπορεί κανείς να δει πολλά λαξευμένα πατητήρια που σώζονται σε αρκετά καλή κατάσταση και στα οποία παραγόταν ο πασίγνωστος στην αρχαιότητα Μαρώνειος οίνος ή Μαρωνίτης ή Ισμαρικός.

Το κλίμα της Ροδόπης είναι χερσαίο μεσογειακό. Κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού ο βορειοδυτικός άνεμος (Σαμοθρακιώτης) μειώνει τις θερμοκρασίες, ενώ σε αυτό βοηθά και η παρουσία του όρους Ίσμαρος. Έτσι δημιουργείται ένα τέτοιο μικροκλίμα, το οποίο βοηθάει στη φενολική ωρίμανση των σταφυλιών.

Το έδαφος είναι κατά κύριο λόγο αργιλοπηλώδες, ενώ πετρώματα πυριτίου συναντώνται σε μεγάλο ποσοστό.

Οι ποικιλίες που καλλιεργούνται είναι: Ροδίτης, Μοσχάτο Αλεξανδρείας, Chardonnay, Sauvignon Blanc, Μαυρούδι, Λημνιό, Grenache Rouge, Syrah, Merlot, Cabernet Sauvignon, Mouverde, Μαλαγουζιά, Sangiovese.

Οινοποιεία